Terug naar hoofdinhoud

Vereffening-verdeling van de huwgemeenschap of onverdeeldheid na echtscheiding

Materies

Na een echtscheiding moeten de goederen en schulden van beide echtgenoten worden vereffend en verdeeld. Lukt dat niet in onderling akkoord, dan volgt een gerechtelijke vereffening-verdeling onder leiding van een notaris.
Die procedure is sterk geformaliseerd. Wie een termijn laat verstrijken, kan een aanspraak definitief verliezen. Hierna leest u stap voor stap hoe de procedure verloopt en waar u op moet letten.

Wanneer is een vereffening-verdeling nodig?

Meestal na een echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting, wanneer de echtgenoten geen verdelingsovereenkomst sluiten. Bij een echtscheiding door onderlinge toestemming regelen de partijen de verdeling vooraf zelf, zodat een gerechtelijke procedure in de regel niet nodig is.

Wat moet worden verdeeld, hangt af van het huwelijksstelsel:

  • Wettelijk stelsel of gemeenschapsstelsel: de huwgemeenschap wordt vereffend en verdeeld.
  • Scheiding van goederen: er is geen gemeenschap, maar vaak wel goederen die de echtgenoten samen bezitten, zoals een gezamenlijk gekochte woning. Die onverdeeldheden moeten eveneens worden verdeeld.

Woonde u ongehuwd samen, of gaat het om een nalatenschap? Die situaties bespreken we op aparte pagina's.

Waarom deze procedure complex is

Een vereffening-verdeling raakt aan veel rechtsdomeinen tegelijk: huwelijksvermogensrecht, erfrecht, verbintenissenrecht, goederenrecht, verjaring en soms strafrecht. Typische discussiepunten zijn vergoedingen tussen het eigen en het gemeenschappelijk vermogen, schenkingen en erfenissen tijdens het huwelijk, vennootschapsaandelen en de afbetaling van leningen na de scheiding.
Advocatenkantoor Alain Coulier staat al meer dan 30 jaar cliënten bij in procedures vereffening-verdeling.

De notaris-vereffenaar

De familierechtbank stelt een notaris-vereffenaar aan die de hele procedure leidt. Hij roept de partijen en hun advocaten op, verzamelt de gegevens en stelt uiteindelijk een voorstel van verdeling op.
De notaris-vereffenaar treedt onafhankelijk en onpartijdig op. Ook voor hem gelden wettelijke termijnen. Worden die niet gerespecteerd, dan kan elke partij de rechtbank met een eenvoudige brief vragen om de notaris en de partijen op te roepen, zodat de werkzaamheden opnieuw op gang komen.

Stap 1: de opening van werkzaamheden

De eerste vergadering bij de notaris is de opening van werkzaamheden. Daar wordt het kader vastgelegd waarbinnen de verdeling zal gebeuren.

De referentiedatum: Bij een echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting werkt de ontbinding van het huwelijksstelsel in principe terug tot de dag waarop de echtscheidingsvordering werd ingeleid. Die datum bepaalt welke goederen en schulden tot de te verdelen massa behoren. De rechtbank kan in uitzonderlijke gevallen, om billijkheidsredenen en mits dit wordt gemotiveerd rekening houden met de datum van de feitelijke scheiding.
Let op: de referentiedatum bepaalt wat wordt verdeeld, niet tegen welke waarde. Goederen worden in principe gewaardeerd op het moment van de verdeling. Een woning die intussen in waarde is gestegen, wordt dus aan de actuele waarde verdeeld.

Wat verder wordt nagegaan: Werd er een huwelijkscontract gesloten? Waren er schenkingen of erfenissen tijdens het huwelijk? Zijn er testamenten? De partijen maken hun documenten en eerste standpunten kenbaar en geven aan of zij een boedelbeschrijving wensen.

Praktische beslissingen: Vaak wordt al op de opening beslist om een schatter aan te stellen, bijvoorbeeld wanneer een van beide de woning wil overnemen. Ook bankopzoekingen en een datum voor de boedelbeschrijving worden dan vastgelegd.

Stap 2: de boedelbeschrijving

De boedelbeschrijving (inventaris) geeft een volledig overzicht van alle bezittingen en schulden die moeten worden verdeeld. Ze kan gebeuren door een fysieke opname ter plaatse of op basis van verklaringen van de partijen. Wie voldoende vertrouwen heeft in het beeld dat al bestaat, kan ervan afzien.

Bij de boedelbeschrijving verklaren de partijen onder eed dat zij niets hebben verzwegen. Die eed heeft gevolgen:

  • Strafrechtelijk: wie bewust een valse verklaring aflegt, kan worden vervolgd voor valse eed;
  • Burgerrechtelijk: wie opzettelijk gemeenschapsgoederen verbergt of verzwijgt, verliest zijn aandeel in precies die goederen. Die komen dan volledig toe aan de andere echtgenoot (heling).

Praktisch advies: zijn er aanwijzingen dat rekeningen of goederen worden verzwegen, dat er vlak voor de scheiding grote bedragen werden opgenomen of dat een volmacht werd misbruikt? Vraag dan een boedelbeschrijving met eedaflegging. Zij vormt vaak het beste vertrekpunt om die vragen op tafel te krijgen.

Stap 3: aanspraken formuleren binnen de kalender

In deze fase maakt elke partij haar vorderingen kenbaar, met de stukken die ze staven. Denk aan vergoedingen tussen het eigen en het gemeenschappelijk vermogen, de terugname van eigen goederen, of aanspraken over de periode na de scheiding, zoals de afbetaling van een lening of een vergoeding voor het gebruik van de woning.

De partijen kunnen samen met de notaris een eigen kalender afspreken. Komt er geen akkoord, dan geldt de wettelijke kalender:

  1. Binnen twee maanden na de afsluiting van de boedelbeschrijving delen de partijen hun aanspraken en stukken mee.
  2. De notaris bezorgt vervolgens een overzicht van alle tijdig ontvangen aanspraken.
  3. De partijen krijgen daarna een termijn om schriftelijk te reageren op de aanspraken van de andere partij.

Termijnen zijn vervaltermijnen. Aanspraken, opmerkingen en stukken die te laat komen, worden in principe niet meer in aanmerking genomen. Dat kan alleen nog met akkoord van alle partijen, of wanneer nieuwe feiten of nieuwe stukken van overwegend belang aan het licht komen.

Wie een aanspraak formuleert, moet ze ook bewijzen. Tegelijk blijft overleg altijd mogelijk: de partijen kunnen op elk moment deelakkoorden sluiten over afzonderlijke punten.

Stap 4: de staat van vereffening en uw bezwaren

Op basis van alle aanspraken stelt de notaris een staat van vereffening op: een becijferd voorstel van wie wat ontvangt en wie aan wie nog iets verschuldigd is. Hij bezorgt die staat aan de partijen en hun advocaten.
Vanaf de kennisgeving heeft elke partij (slechts) één maand om haar bezwaren aan de notaris mee te delen. Ook dat is een vervaltermijn.

Een bezwaar is geen nieuwe kans om aanspraken in te dienen die eerder niet werden geformuleerd. Nieuwe aanspraken worden in deze fase in principe geweerd, behoudens dezelfde uitzonderingen als hierboven.
Zijn er geen bezwaren, of bereiken de partijen alsnog een akkoord, dan kan de verdeling worden afgerond.

Stap 5: de rechtbank beslist over de betwistingen

Blijven er bezwaren bestaan, dan stelt de notaris een proces-verbaal op waarin hij de betwistingen weergeeft en zijn advies geeft. Hij behoudt zijn eerdere voorstel of past het op bepaalde punten aan. Met de neerlegging van dat proces-verbaal ter griffie worden de betwistingen aanhangig bij de familierechtbank.

De rechtbank beslist over de betwiste punten. Ze kan het standpunt van de notaris volgen of op een of meer punten anders oordelen.

Na het vonnis past de notaris de staat van vereffening aan en roept hij de partijen opnieuw op om de verdeling af te sluiten.
Is een partij het niet eens met het vonnis, dan kan zij hoger beroep instellen bij het hof van beroep.

Een akkoord blijft altijd mogelijk

Een gerechtelijke vereffening-verdeling hoeft niet tot het einde te worden doorlopen. In elke fase kunnen de partijen een akkoord sluiten, over alles of over een deel van de punten. Een goed voorbereid dossier en een realistische inschatting van de eigen standpunten maken zo'n akkoord vaak haalbaar, en sparen tijd en kosten.

Verwante onderwerpen
Maak een afspraak

Staat u voor een vereffening-verdeling, of loopt de procedure al? Een tijdig advies voorkomt dat u aanspraken verliest door een verstreken termijn. Contacteer ons kantoor in Nieuwpoort.

Maak nu een afspraak

Contacteer ons